image

SundaMaya.org

Badan Musyawarah Masyarakat Sunda Propinsi Jawa Barat

09/06/2012

Kota Garut

Garut nu kiwari jadi salah sahiji kabupatén di Provinsi Jawa Barat, boga sajarah anu panjang. Awalna ieu wewengkon teh kabawa ka Kabupatén Limbangan, tuluy jadi Limbangan – Garut, sarta ahirna jadi Kabupatén Garut.
Daérah Kabupatén Garut nu ayeuna téh gabungan ti sawatara wewengkon anu tadina kabawa ka kabupatén séjén. Sawaréh di antarana tilas Kabupatén Balubur Limbangan anu ngawengku Limbangan, Wanakerta (Cibatu), Wanaraja, Suci (Garut), jeung Panémbong (Bayongbong). Sawaréh deui tilas Kabupatén Sukapura/Tasikmalaya anu ngawengku Batuwangi (Singajaya), Kandangwesi (Bungbulang), jeung Nagara (Pameungpeuk). Sawaréh deui tilas Kabupatén Parakanmuncang (Cicaléngka) anu ngawengku Cikembulan (Lélés) jeung Timbangantén (Tarogong). Sawaréh deui tilas Kabupatén Sumedang, nyaéta Malangbong, jeung sawaréh tilas Kabupatén Cianjur, nyaéta Cisewu.

Méh saabad lilana (1813 – 1913) wewengkon Garut sacara administratif disebut Kabupatén Limbangan, anu ibukotana di Balubur Limbangan. Béh dituna deui, Balubur Limbangan téh disebutna Galuh Pakuan anu diadegkeun ku Prabu Limansenjaya Kusumah anu sohor ku sebutan Sunan Cipancar.

Taun 1811, ku Gubernur Jéndral Daendeles, Kabupatén Limbangan dieuweuhkeun. Daérahna dibagi-bagi sarta digabungkeun jeung Kabupatén Sumedang, Bandung, Cianjur jeung Parakanmuncang. Tujuanana pikeun reorganisatie (reorganisasi) jeung hervorming (ngabebenah wilayah). Lian ti éta pikeun ningkatkeun hasil  tatanén, pangpangna kopi.  Nya harita Daendeles ngajalankeun sistem cultuurstelsel (tanam paksa) pikeun nutupan hutang VOC ka pamaréntah Walanda.

Kabupatén Limbangan dihirupkeun deui taun 1813 ku Thomas Stanford Raffles, Gubernur Inggris nu harita ngawasa Pulo Jawa. Anu diangkat jadi bupati Kabupatén Limbangan harita nyaéta Radén Adipati Adiwijaya, putra cikal Pangéran Kornél Sumedang.

Dina taun 1913, ieu Kabupatén téh resmi dingaranan Kabupatén Garut. Bupati Limbangan-Garut anu harita keur ngawasa, nyaéta Aria Wiratanudatar VII, ogé ditetepkeun jadi Bupati Garut anu munggaran. Soal ngaran Garut, cenah aya sasakalana. Waktu keur ngabaladah tempat anyar keur pidayeuheun Kabupatén, béjana aya nu kakarut. Tah, kecap Garut téh robahna tina kecap kakarut téa nu ceuk urang Walanda mah kadéngéna Gagarut.

Wewengkon Garut ngalaman kamajuan anu hadé pisan dina paro kadua abad ka- 19. Pangpangna mah lantaran jasa dua jalma anu harita jadi dwitunggal di Garut, nyaéta R.H. Muhamad Musa (Panghulu Kabupatén Limbangan - Garut) jeung Karel Frederic Holle (juragan kebon entéh Waspada, Cikajang). Ku ketakna éta dua jalma, sistem tatanén di Garut kacida majuna, malah Garut jadi daérah anu kaitung subur men dibandingkeun jeung wewengkon séjén di Priangan.

Dina awal abad ka-20, ngaran Garut beuki kawentar kamamana. Pangpangna lantaran kota Garut anu jadi puseur kabupatén réa dijugjug ku turis. Garut harita katelah jadi Swiss van Java lantaran kaéndahan alamna. Lian ti hawana anu tiis, ogé dilingkung ku gunung-gunung. Di antarana Gunung Cikuray, Papandayan, Guntur, Karacak, Talagabodas, jeung Haruman. Lain turis lokal baé anu ngahaja datang  ka Garut téh, tapi ogé turis ti mancanagara.

Waktu muncul gerakan kabangsaan, Garut gé jadi puseur perjuangan para. tokoh pergerakan anu boga cita-cita hayang ngamerdékakeun Indonésia. Pangpangna aranjeunna téh tokoh-tokoh pergerakan ti kalangan Islam anu aktif dina SI (Sarékat Islam) anu tuluy jadi PSII (Partai Sarikat Islam Indonesia). Inohongna di antarana Kiyai Harmaén, K.H. Yusuf Tauziri, Karto Suwiryo, K.H. Mustafa Kamil, Haji Hasan, jeung Aruji Kartawinata. Nepi ka jaman revolusi, éta inohong-inohong perjuangan téh tuluy makalangan boh di tingkat lokal boh di tingkat nasional.

Taun 1960-an, Garut jadi cater deui di tingkat nasional.

Bupati Garut harita, Radén Gahara Wijaya Surya, satékah polah hayang mulangkeun deui citra Garut ka jaman Mooi Garut. Kota diberesihan nepi ka jalan -jalanna ogé lalening. Bupati sorangan sok langsung turun ka jalan mun ningali aya runtah atawa tai kuda nu ngotoran jalan. Nepi ka rahayat Garut téh lingsem sorangan ningali paripolah Bupati anu sakitu bersékana, sarta antukna surti sorangan ngajaga kaberesihan di lingkunganana séwang-séwangan. Tah nya harita, taun 1962, Présidén Sukarno ngalélér anugrah Garut Kota Intan, ku sabab rahayatna tulatén  ngajaga kaberesihan kola. Hanjakal sesebutan Garut Kota Intan ogé ayeuna mah ukur panineunganana.( dicutat tina : sunda.garutkab.go.id)

Kitab Sunda

Ku: Aan Merdeka Permana

Dua Kitab Karatuan ti Sunda Ngalahirkeun Pamingpin Nusantara

HENTEU kabéh nyaho, kaasup sabagéan gedé kalangan sejarahwan, yén di tanah Sunda kungsi lahir kitab-kitab istiméwa anu ngalantarankeun raja-raja Jawa Dwipa nyongcolang jeung kakoncara sa Asia Tenggara. Salah sahijina nyaéta Kitab Pustaka Ratuning Bala Sariwu, kitab anu eusina taktik tempur kamilitéran.

Saterasna..

Ngirit Energi

Ku, Rahmat Afandi

Presiden RI Susilo Bambang Yudhoyono, kungsi umajak ka sakumna rahayat pangeusi nagri, yen sarerea kudu caringcing pageuh kancing, saringset pageuh iket,sabab di luaran haga minyak nerekel, geus nincak 120 US Dolar/barelna. Jadi wayahna cenah, urang Ceuk nu palinter tur arapal mah, energy teh lain ngan ukur bahan bakar wungkul, lain listrik, atawa tanaga cai, angin, atom, nuklir, geothermal, atawa thermonuklir wungkul. Ari nu kaasup energy teh cenah oge, sumberdaya-manusa. Panalekna, naha sumberdaya manusa, milu kakuras, atawa boros? Data ngeunaan ieu hal,... Saterasna..

Kawin ka Maung Leuweung Sancang

Ny.Ikah Atikah.

Basa asup ka leuweung Sancang ku Kuncen teh dititah kawin heula, ngarah salamet jeung barokah. Kusabab ngarasa panasaran, hayang nyobaan, Ny.Atikah ngambat maung Sancang, hayang nyobaan tumpak sepedah ka pasar. Na ari telereng teh sapedah saperti aya anu nyurung. Ny.Atikah medarkeun pangalamanana ka SALAKA. Carman aslina mah urang Cirebon, nganjrek di Subang sanggeus kawin ka Ny. Atikah urang Subang. Ari sapopoena, teu boga gawe nu matuh. Ngan kitu bae, unggal poe sok neangan barang-barang antik, saperti batu Merah Dalima, samurey, duit Brazil jrrd. Ngarah... Saterasna..

Sumbangan Islam Kana Elmu Jeung Kabudayaan Dunya

Widang Filsafat

Sacara harti teknikal filsafat lain elmu, sabab nu disebut elmu mah aposteriori (kacindekan-kacindekan ditarik sanggeus diuji sababaraha kali malah keur elmu-elmu nu tangtu mah make percobaann-percobaan),sedengkeun filsafat mah a priori(kacindekan ditarik tanpa ujian ilmiah) malah cabang-cabang filsafat saperti metafisika,estetika, jeung etika hese diuji bebeneranana. Elmu sifatna empirik, filsafat sifatna spekulatif-kontemplatif(tafakur tur semedi),tapi filsafat jeung elmu pageuh patalina, malah... Saterasna..

Kapamingpinan Di Masyarakat Sunda Dumasar Naskah

Ku Ayatrohaedi *)
Fakultas ilmu Pengetahua Budaya UI

Pamuka

Tingkahlaku para pamingpin di jaman modern ayeuna teu wudu matak ngabingungkeun rayat. Aya gegeden nu dina unggal kasempetan ngarobah pernyataan nu diomongkeun samemehna. Aya nu mindeng nyebut poho ngeunaan perkara nu sakira nyedekkeun manehna. Aya deui gegeden nu silihtuding, silhihsalahkeun, atawa silihkilungan,gumantung kanyataan situasi. Sagigireun eta aya para pamingpin nu salawasna ngarasa bener jeung nganggap anakbuahna nu kurang faham kana nasehat atawa parentah. Horeng kabehnanana ngan boga... Saterasna..

In Memoriam Yoseph Iskandar

Catetan leutik Asep Idjuddin.

Panggih munggaran taun 1978, dina pajemuhan di rohangan redaksi majalah Mangle, harita ngabageakeun sakalian nanggap pangalaman Ayip Rosidi, nu nyelang mulang ti Jepang. Nu dicalagarakeun ku PP-SS (Paguyuban Pangarang Sastra Sunda) Malah Ayip datangna ge mawa 5 mojang Jepang (mahasiswa Ayip), nu gareulis bari maksakeun maneh ngomong basa Sunda.

Saterasna..

Bandung Kota Panineungan

Harita, taun 1970-an, kaayaan Bandung tacan sarumpek teuing kawas ayeuna. Bemo anu ngagantikeun cator, masih keneh pasuliwer di Alun-alun, mawa penumpang anu ka jurusan Buahbatu. Oge oplet jurusan Cimahi, masih keneh ngaliwatan jalan Cibadak, laju ngulon ti mimiti jalan Kelenteng, brasna ka Cimahi, malahan ka nepi ka Padalarang. Beca masih keneh pasuliwer di jalan-jalan protokol di tengah-tengah kota, sedengkeun angkutan kota anu kawilang popiler harita, nyaeta ‘honda’ anu trayekna nyaeta Kebon Kalapa Dago sarta ka Ledeng, najan ari nu ka Ledeng mah sabenerna lain mobil merek... Saterasna..

Seni & Kaulinan

Puisi - Puisi Asep Idjuddin

TALAJAK

Bulan bodas ngawurkeun kasturi
Nyebit lolongkrang ati nu berewit
Da puguh saban menit pagilinggisik jeung hanyirna sisit
Tulang raga nu asalna setra
Geus pinuh ku cacad haregung langsu
Kulit nu limit pamatri asih jaladri
Ramijud ku ku bangbauan ngaburusut
Surat-surat ting alewir nengah hideung selang hawuk
Disuhun kapidangdungan

Saterasna..
05/04/2013

Balagonjakan

Harley Davidson

Tilu pamuda anu kabeneran keur dina mobil sedan rareuwaseun, teuing timana datang na ujug - ujug aya motor Harley Davidson nyiap!. Anu numpakna ngajorowok meni tarik "Hoooi! Geus kungsi numpak Harley can?" geus nanya kitu, belenyeng ngagas motor tarik pisan.
"Naon jelema teh, karek naek Harley wae mani geus ujub, diudag siah kuaing!" Ceuk pamuda anu nyetir.
"Heueuh udag lah tuman!" Tembal baturna.

Saterasna..
05/04/2013

Lalayang